ازکتاب آزادی دربند6

در استنباط حکم دین و دادن فتوا باید به این اصل اجتماعى توجه داشت. متأسفانه گاه در برخى فتاوا مشاهده مى‏شود برخى از فقیهان بدون هیچ دلیل شرعى امورى مانند سیزده‏بدر و چهارشنبه سورى را حرام مى‏دانند یا مى‏گویند مستحب است در عروسى به جاى کف زدن صلوات فرستاد و سوت، کف زدن و موسیقى و آواز در عروسى را به صورت مطلق حرام مى‏شمرند.

در اوایل انقلاب، بعضى از دولت‏مردان مذهبى با سنت‏هاى مردم درگیر مى‏شدند. برخى از آنان عید نوروز را بد مى‏دانستند و مانع جشن و شادى مردم در چهارشنبه‏سورى مى‏گشتند. این کار آن‏ها باعث مافیایى شدن چنین جشن‏هایى مى‏شد. بعد از آن ترقه‏هایى به بازار آمد که غیر استاندارد بود و باعث خسارت مى‏شد. دولت‏مردان کم‏کم متوجه شدند نمى‏شود با مردم مقابله کرد و آنان را در این کار آزاد گذاشتند و کارى با مردم نداشتند. امروزه رادیوها و شبکه‏هاى تلویزیونى همان سنت‏ها را تبلیغ مى‏کنند. این سنت در ابتدا «به شرط لا» بود، بعد «لا به شرط» شد و در پایان «به شرط شى‏ء» گردید. این آزادى و نه این سنت باعث رونق انقلاب است و انقلاب با آن مشکلى ندارد. آن‏چه در چهارشنبه سورى مهم است این است که دولت بتواند زمینه‏هاى آسیب آن را از میان بردارد و این مراسم را با فرهنگ سازى و بستر سازى مناسب براى مردم امن نماید و امکانات و مکانى خاص براى آنان فراهم سازد نه این‏که برخى را چون زنبورهاى بدون لانه به درون شهر فرستد تا موجب آزار همگان فراهم آید. برخى مى‏خواهند آتش بازى کنند و خوش باشند و این کار به خودى خود اشکالى ندارد، بلکه باید مراقب بود در کنار این مراسم گناهى صورت نگیرد و موجبات آزار کسى فراهم نشود وگرنه پرهیز بزرگى از این کارها موجب حرمت آن کار نمى‏شود. اگر مردم بدانند عیبى در مراسمى که دارند نیست چندان بر انجام آن تحریک نمى‏شوند. متأسفانه جامعه به گونه‏اى شده است که گویا به‏ویژه جوانان منتظرند حرامى را از زبان بزرگان و منعى را بر زبان کارگزاران دولتى بشنوند تا مخالف آن عمل کنند.

همان‏گونه که در پیش اشاره شد راه اصلاح سنت‏ها منع آن از بیرون نیست و اگر بخواهیم از بیرون گروه، آن هم با زد و بند، زندان و کتک سنتى را ریشه کن کنیم، نتیجه‏اى جز مخفى شدن سنت نمى‏دهد که آن هم ضرر دارد و از بین نمى‏رود و روزى با تمام فسادهایى که از زیرزمینى شدن به دست آورده است، ظاهر مى‏شود و مستکبر را مى‏کوبد. سنت‏ها را تنها از درون سنت‏هاست که مى‏شود اصلاح کرد و تنها همین روش است که در اصلاح سنت‏ها مفید مى‏افتد.

ازکتاب آزادی دربند 5

در جامعه نیز به همین صورت است. براى نمونه، اگر مردم دوست دارند در یک روز از سال آتش‏ بازى کنند، تمام بچه ‏ها نیز به آن علاقه دارند و همه‏ى ملت نیز خواهان انجام این آداب و رسوم هستند مگر پیرانى چند که روحیه‏ى ویژه ‏اى دارند و چنین سنت‏هایى را خوش ندارند، نمى‏توان مانع برگزارى آن شد؛ اما مى‏توان از این سنت دیرینه استفاده ‏هاى علمى زیادى نمود؛ زیرا از همین طریق مى‏توان شیوه‏ى مهار آتش را به کودکان آموخت. نباید براى مهار آتش این پدیده را از ذهن انسان‏ها دور کرد؛ بلکه باید آنان را از نزدیک با آتش آشنا نمود نه مثل بسیارى از مُسکّن‏ها که براى درمان درد نیست، بلکه براى فراموشى درد است؛ زیرا این شیوه ‏ى درمان نه تنها سودمند نیست بلکه زیانى جبران ‏ناپذیر در بر دارد. بنابراین باید درد را دید و درمان نمود. بسیارى از مسایلى که مى‏ شود آن را شکافت و علمى نمود؛ مثل عفونت و جراحت دملى که در بدن هست و مى‏شود آن را سوزاند و عفونت را خارج نمود و بدن را سلامتى بخشید؛ نه این‏که گوشت را با چاقو پاره ‏پاره کرد و دمل را بدتر ساخت و باعث درهم آمیختگى گوشت و خون و عفونت گردید. همین شیوه را در بسیارى از سنت‏ها باید عملى کرد.

اگر کسى قصد اصلاح گروه یا چیزى را دارد و یا قصد خرابى آن را در سر مى ‏پروراند باید از درون آن گروه وارد عمل شد. بهترین روش براى اصلاح یا تخریب هر چیزى همین است. از همین روست که منافق مى‏تواند بیش‏ترین ضربه را به گروه مخالف وارد سازد. اگر کسى قصد اصلاح و سالم سازى دارد، باید به درون گروه رخنه کند؛ براى نمونه، اگر کسى مى‏خواهد فرزندان و کودکانى را تربیت کند باید با لحن و اخلاق کودکانه با آن‏ها برخورد داشته باشد و خود را با فرزندان خویش هم‏تراز و هم‏ اندازه کند تا کودک بتواند آن بزرگ‏سال را از خود بداند و فرمان‏بردار و مطیع او شود. با این روش هم بازى مى‏کند و هم شیطنت را از کودک دور مى‏سازد؛ ولى اگر از این روش استفاده نشود، کار قلدرانه و استکبارى مى‏شود؛ همان‏طور که بیش‏تر پدران خانه به همین صورت با کودکان رفتار مى‏کنند.

مسایل اجتماعى به این صورت است که سامان مى‏گیرد. اگر انسان از گروهى انتقاد دارد، نباید آن را بازگو نماید؛ مگر این‏که

خود را طرفدار آن گروه بداند و آن گروه نیز این شخص را حامى و یاور خود به حساب آورد. بعد از حمایت‏هاى مختلف است که مى‏توان به آن گروه اشکال و ایراد گرفت، آن هم به صورت کنایه و غیر مستقیم.

ازکتاب آزادی دربند4

دین اسلام با سنت‏هاى مردمى سازش دارد. پیامبر اکرم صلى ‏الله ‏علیه ‏و‏آله نیز حاضر نبود با آداب ریشه‏ دار مردم درگیر شود و تنها بر ترک آداب و رسومى امر مى‏شد که به دستور حضرت حق بر ترک آن وحى نازل مى ‏گردید، آن هم به تدریج. وقتى پیامبر اکرم صلى ‏الله ‏علیه‏ و‏آله خواهان آن نبود که با سنت‏ها مخالفت کند، چگونه این انقلاب مى‏ تواند با سنت‏ها مخالفت کند. این سنت‏ها با اصل دین تضاد ندارد. اصل دین فقرزدایى و مداراست که باید در مردم رعایت شود و مردم نمى‏ توانند دینى که بالاتر از آن را از آنان مى ‏خواهد بپذیرند. دینى که به این صورت تعریف شده، دینى اجتماعى است و نه دین فقهى. دین اجتماعى اسلام با هیچ سنتى دوگانگى ندارد.

همان‏گونه که باید احساس کودکى که آتش را دوست دارد و به بازى با آتش نیاز دارد و مى‏خواهد این پدیده را با چشم ببیند و آن را با پوست دست خود لمس کند درک نمود و مانع آتش روشن کردن او در خانه نشد، بلکه باید در حیاط منزل یا زمینى کوچک براى او آتش روشن کرد و او را به صورت محدود و کنترل شده با آتش آشنا نمود و به او گفت فقط در این محدوده حق روشن کردن آتش را دارد و آتش این ویژگى ‏ها را دارد و باید به این صورت آن را مهار کرد، در این صورت مانع شیطنت و پنهان‏ کارى کودک شده و از آتش ‏سوزى ‏هایى که از شیطنت کودکان به وجود مى ‏آید جلوگیرى مى ‏شود و از طرفى کودک، با پدیده‏ اى که در جهان وجود دارد آشنا شده و توان استفاده از آن را تا حد معمول فرا مى ‏گیرد.

اما اگر برعکس، مانع کودک شوند و با ضرب و جرح، کبریت را از او گرفتند، کودک جزو افراد پنهان ‏کار مى ‏شود و روزى که کسى در منزل نیست و او نیز دسترسى به کبریت دارد، آن را برداشته و در گوشه ‏اى پنهان مى ‏شود؛ گوشه‏ اى که شاید پشت رختخواب باشد و بعد کبریت را روشن مى‏کند و چون چگونگى مهار آتش را نمى‏داند، سرانجام پیشامدى ناگوار روى مى‏دهد و در نهایت، مشکل اختلاف پدر و مادر هم به آن فاجعه افزوده مى‏شود.

ازکتاب آزادی دربند3

باید مردم را از جهت قدرت و توان سنجید و به همان اندازه از آنان پیروى خواست و نه بیش‏تر. اگر مردم مشکلى دارند، باید آنان را با سنجش توانمندى‏ ها یارى نمود و چنان‏چه مشکلى ندارند، آنان را رها نمود و اشکال‏ هاى بى ‏پایه و اساس به آن‏ها نگرفت.

در برخى از مدارس علمى گفته مى‏شود واقف این مدرسه نماز شب را با وقف بر طلاب واجب نموده است. در چنین مدرسه‏ اى فساد بسیارى پدید مى ‏آید؛ زیرا پیامبر اکرم صلى‏ الله ‏علیه ‏و‏آله هم نماز شب را براى مردم واجب ننموده؛ پس این واقف از شریعت پیامبر اکرم صلى ‏الله ‏علیه ‏و‏آله فراتر رفته است! به یقین در این مدرسه انسان‏هاى متعادلى رشد نمى ‏کنند. اگر در کشورى تراشیدن ریش پى‏گرد قانونى داشته باشد و گروه‏هاى تحقیق و تفحص به خانه ‏ها رفته و از درون خانه‏ ها به پرسش و بررسى‏ هاى نابه ‏جا از مردم بپردازند، نتیجه‏ى آن چیزى جز دین گریزى و بیزارى مردم نمى ‏باشد. مردم هر استان و ایرانیان ـ به ‏طور عام ـ براى خود شیوه‏ ها و آیین ‏هایى دارند که باید رعایت شود و قبل از رعایت، باید این آیین‏ها شناسایى شود. باید بدانیم مردم ایران هم خدا را مى‏ خواهند و هم خرما را؛ هم دین مى‏خواهند و هم تفریح و هر دو گروه؛ یعنى هم دین مداران و هم عافیت طلبان در ایران وجود دارند و در کنار یک‏دیگر با دوستى و برادرى زندگى مى‏کنند اما هر یک آیین خویش را پاس مى‏ دارند.

سران کشورى باید بدانند مردم ایران از هر دو گروه یاد شده هستند و هر دو گروه یاد شده نیز در مصدر قدرت قرار گرفته‏اند. اگر هر گروه از دیگر ایرانیان جدا شوند، به همه‏ى گروه‏ها ضربه وارد مى‏شود. مسؤولى که جداگانه و بدون مشورت با دیگر گروه‏ها عمل مى‏کند؛ خواه از حزب راست باشد یا از جناح چپ، در حقیقت به کشور خود زیان مى‏رساند و اگر با ضربه زدن به گروه دیگرى گروه خود را حمایت کند هم به گروه خود زیان رسانده است و هم به گروه‏هاى دیگر. متأسفانه برخى از سردمدارانى که خود جزیى از این گروه‏ها شده‏ اند، این نکته‏ى مهم را نمى ‏دانند.

ازکتاب آزادی دربند2

هم‏چنین درست است که همین مردم دردکشیده همواره در طول جنگ تحمیلى پشتیبان دین و انقلاب بودند و براى اسلام کشته دادند و حمایت خود را از اسلام اعلام کردند و نشان دادند که دوست‏دار انقلاب هستند؛ اما توان مردم در پذیرش سختى‏ ها اندازه ‏اى دارد. درست است که انقلاب اسلامى آخرت انسان‏ها را تأمین مى‏کند؛ ولى مردم نیز هم دنیاى خود را مى‏خواهند و هم آخرت را، خواه با نگاه به بالا دست خود باشد و خواه بدون این نگاه. وقتى مردم رتبه‏ى زندگى سران کشورى را برتر و بالاتر از سایر مردم مى‏ بینند ناراحت مى ‏شوند. این مردم هم دین را مى‏ خواهند و هم تفریح را. آنان خواهان دین با تفریح هستند؛ ولى طاقت دین‏دارى با گرسنگى را ندارند و دینى که فقر و گرسنگى بیاورد را نمى ‏پذیرند.

مردم ایران آداب و رسومى دارند که در گذر چندین هزار سال در تاریخ آن‏ها شکل گرفته و جزو زندگى آنان شده است. عید نوروز، چهارشنبه سورى، عزادارى براى امام حسین علیه‏السلام و روز سیزده فروردین و بعضى مراسم سنتى محلى و جشن عروسى و ماه رمضان و... از جمله‏ى آداب و رسوم این مردم است که آن را به خاطر هیچ چیز کنار نمى‏ گذارند. اگر انقلاب هم به آن‏ها بگوید این سنن را کنار بگذارید، نمى ‏گذارند؛ خواه عزادارى امام حسین علیه‏السلام باشد و خواه چهارشنبه سورى. مراسم‏هاى دیگر هم به همین صورت است؛ پس نباید با این مردم و آداب و رسوم آنان برخورد نمود و درگیر شد؛ چون مردم و مراسم آنان بعد از گذشت هزاران سال دگرگونى مى ‏یابد؛ بنابراین دولت‏ها اگر بخواهند ماندگار شوند باید در پیکره‏ى مراسم مردم نفوذ نمایند.

ازکتاب آزادی دربند1

با پیروزى انقلاب اسلامى و برافراشتگى پرچم اسلام در ایران به رهبرى حضرت امام خمینى رحمه ‏الله ، ایشان ناچار بودند از برخى عالمان براى کارگزارى و حاکم شرع بودن شهرها و استان‏ها استفاده کند. آنان در اوایل انقلاب، به اقتضاى آن زمان، حاکم بى‏ چون و چراى جامعه شدند، ولى کم‏تر کسى بود که روان‏شناسى جامعه‏ى ایران را بداند. احکام چنین افرادى به عنوان قوانین بر مردم بدون تشخیص نوع و افکار آنان جریان مى ‏یافت و سیل نسخه ‏هاى آنان بود که به جامعه ترزیق مى‏ شد. پى ‏آمد چنین جریانى بیزارى جامعه از نسخه ‏هاى آنان بود. در تجویز قرص براى بیمار، امرى اساسى، لازم و بسیار مهم است و آن سازگار بودن بدن بیمار با داروست که اگر در مورد آن سستى و کوتاهى رخ دهد باعث زیان به بدن مى‏شود. براى نمونه، اگر براى یک سرماخوردگى جزیى چند آمپول چرک خشک ‏کن پنى سیلین یک میلیون و دویست هزار تجویز شود باعث مى‏شود آب بدن بیمار کاسته شده و در آستانه‏ى مرگ قرار گیرد.

چنین افرادى که در دوره‏ى نخست، حاکم بر جان و مال مردم گردیدند، مردم ایران را نمى ‏شناختند و به همین خاطر با توجه به تناسب آن‏ها، دارو را با ملایمت به خورد مردم ندادند؛ بر این اساس، دین‏ گریزى، انزجارها و حب و بغض ‏هاى فراوانى را به وجود آوردند. البته، حضرت امام خمینى رحمه ‏الله در آن دوره به سبب شدت فعالیت دشمنان خارجى براى سرنگونى و کودتا بر علیه انقلاب، فرصت رسیدگى به عملکرد چنین افرادى را نیافتند.

نگران فردا

ولایت عمومی7

البته مردم و دولت همواره با هم همفکری و همدلی دارند و اگر میان این دو گسیختگی به وجود آید، پای نقص و تخلفی بزرگ در ناحیهٔ جامعه یا دولت در میان است که همان مانع تأثیرپذیرفتن از امر به معروف و نهی از منکر دولتی می‌شود و همین تخلف، زمینهٔ ولایت عمومی را که بر پایهٔ مهرورزی و حرکت بر مسیر فرهنگ صحیح است از بین می‌برد. این بدان معناست که بستر و زمینهٔ امر به معروف، ولایت عمومی است، نه قدرت دولتی و نه اعمال هر گونه قدرت گروهی یا ستادی که نوعی زور و خشونت را تداعی کند. افزون بر این، دولتی نمودن بسیاری از کارها و قرار دادن ستادها یا سازمان‌های دولتی برای آن، دولت را فربه می‌سازد که سیاست تعادل ساختار دولت را پایین می‌آورد و با کاهش هزینه‌های آن، منافات دارد.

با توجه به آن‌چه گذشت این‌که گفته می‌شود «امر به معروف از لحاظ تحقق خارجی می‌تواند شکل سیستماتیک دولتی نیز به خود گیرد یا نظامی سیاسی فراتر از دولت خویش، ساختار آن را به دست گیرد» گزاره‌ای است ناظر به مقام اثبات و واقع خارجی  و به این معناست که در رخداد برخی حوادث و پیشامدها، دولت می‌تواند در مسألهٔ امر به معروف و نهی از منکر دخالت کند و در مقام بیان واقعیت خارجیاست. این مثل آن می‌ماند که گفته شود: پزشک می‌تواند در بیماری‌های خاص، بدن بیمار را تحت عمل جراحی قرار دهد؛ اما گزارهٔ دوم ناظر به مقام ثبوت و در مقام طراحی و نظریه‌پردازی است که می‌گوید جامعه باید به‌گونه‌ای سالم، مدیریت و هدایت شود تا نیاز به دخالت دولت در ساختار اجرایی امر به معروف و نهی از منکر نگردد. این گزاره هم‌چون این است که گفته شود: فرد باید نسبت به سلامت خود اهتمام داشته باشد و مؤلفه‌های سلامت خود را تأمین کند تا بیمار نگردد و به عمل جراحی نیازمند نشود.

نخستین اجتماعی که امر به معروف می‌تواند به صورت مشفقانه و مهرورزانه در آن صورت گیرد، نهاد خانواده به‌ویژه نظارت آگاهانه و علمی پدر و مادر بر فرزندان می‌باشد. سپس به نهادهای آموزشی و معلمان، دبیران و سپس به محل‌های کار و کارفرماها و مدیران می‌رسد و آنان می‌توانند ارشاد و هدایت پدرانه داشته باشند. البته دولت می‌تواند برای تعریف امر به معروف، زمینه‌های واجب تمامی مشاغل و حرف را شناسایی کند و مسائل، قوانین و زمینه‌های امر به معروف و نهی از منکر در تمامی امور را به صورت جزیی آگاهی‌رسانی کند.

ولایت عمومی6

دولت و نظام برای تحقق بنیادین امر به معروف و نهی از منکر، باید زمینه‌های ایثار، گذشت، مهرورزی و محبت را در جامعه ایجاد کند و با ریشه‌های خشونت و زور مبارزه کند و در یک کلمه، طرح «ولایت عمومی» را که طرحی منحصر به مکتب شیعی می‌باشد، در جامعه محقق سازد. برای این کار نیز دولت موظف است «قانون» بنویسد و زمینه‌های گسترش ولایت عمومی را با ابعاد گسترده‌ای که دارد در جامعهٔشیعی ما تسهیل نماید و شرایط و حدود امر به معروف و نهی از منکر را به صورت جزیی و موردی تعریف و تبیین کند و برای آن قانون روشن، شفاف و قابل استناد داشته باشد و به آن ساختار منظم اجتماعی و مردم‌نهاد دهد؛ اما خود عامل اجرای قانون نباشد و آمر به معروف و ناهی از منکر نگردد. قانون‌گذاری سِمَت دستگاه‌های دولتی و قانونی است برای مردمی که خود به صورت مستقیم قانون‌گذار نیستند. بله، در برخی شرایط خاص، زمینهٔ امر به معروف دولتی پیش می‌آید. اما بر اساس طرح ولایت عمومی، دولت در این تکلیف، همواره بعد از مردم قرار دارد و تا مردم به این وظیفهٔ اجتماعی عمل می‌کنند و سیر طبیعی ولایت عمومی را طی می‌کنند، نوبت به مداخلهٔ دولتی نمی‌رسد.

ولایت عمومی5

اگر راه محبت و ولایت حبی فراروی افراد و جامعه گشوده شود، ترویج امر به معروف و نهی از منکر در نظر افراد، طرحی خشک و عبوس نمی‌نمایاند و لازم نیست به جبر و قسر توسل جست؛ بلکه این «ایثار» و «صفای باطن» است که میدان‌دار می‌گردد و اجرایی شدن آن را تسهیل می‌کند. کسانی که خود می‌روند، که می‌روند؛ اما برای افرادی که امر به معروف و نهی از منکر را عبوس می‌دانند و از آنمی‌گریزند، باید آنان را با چاشنی محبت نرم نمود که این امر، تنها در جامعه‌ای که بر اساس ولایت و محبت حرکت دارد میسر است. باید توجه داشت در سیستم امر به معروف و نهی از منکر، کسی ولایت آمریت دارد که محبت در او زنده باشد. ولایت آمریت در امر به معروف، فرزند محبت است؛ چنان‌چه عاشورا زیباترین تابلوی عشق و محبت و ماندگارترین اثر خلق‌شده از صفای باطن حضرت سیدالشهدا و دانشگاه تمامی ظرایف عشق می‌باشد که هدف آن امر به معروف و نهی از منکر دستگاه جور یزید بود. این هدف بر پایهٔ چنین عشقی می‌باشد که هر ساله
حرکت‌آفرین می‌گردد و بندگان خدا را به سوی ارزش‌های والای خود می‌خواند.